Merhaba, Ziyaretçi. Lütfen giriş yapın veya üye olun.
Aktivasyon mailiniz gelmediyse buraya tıklayın.

Sayfa: [1]   Aşağı git
Yazdır
Gönderen Konu: İBN SİNA'NIN BİLİMLER SINIFLAMASI  (Okunma Sayısı 1653 defa)
ekrem
Dua'ya layık
**

Karma: 3
Offline Offline

Mesaj Sayısı: 158


« : 20 Kasım 2008, 14:03:56 »

İBN SİNA'NIN BİLİMLER SINIFLAMASI

İbn Sina'nın bilimler sınıflaması, müstakil olarak bu konuya ayrıdığı "Aklî Bilimlerin Bölümleri (Fî Aksami'l-Ulûmi'l-Akliyye)"1 adlı eserinde etraflıca ele alınmıştır. Bununla birlikte o, özellikle Şifa'nın Mantık bölümünün girişinde2 ve Mantıkü'l-Meşrikiyyîn'de3 kısaca da olsa konuyla ilgili görüşlerini dile getirmiştir. Biz de filozofun bilimler sınıflamasını, onun bu konuyla ilgili "Aklî Bilimlerin Bölümleri" kitabını temel alarak ortaya koymaya çalışacağız.

Filozof, bilimler sınıflamasına öncelikle felsefenin* -aynı anlamda olmak üzere hikmetin- konusu ve amacını açıklayarak başlamaktadır. Ona göre felsefe, insana varlık hakkında gerekli bilgiyi ve uygun davranışları öğreten teorik bir sanattır4. Felsefenin amacı ise, insanı varlık hakkında düşünmeye sevkederek yetkinleştirmek ve onu gücü oranında ahiret hayatındaki yüce mutluluğa hazırlamaktır5; ya da insanın gücü nisbetinde varlığın gerçekliğine vakıf olmasıdır6.

Felsefenin konusu ve amacını bu şekilde belirleyen İbn Sina, felsefeyi tanımında ve amacında yer alan varlık kavramını analiz ederkek tasnif etmektedir. Ona göre varlık, varlığı insanın fiil ve iradesine bağlı olmayan varlık alanı ve varlığı insanın fiil ve iradesine bağlı olarak ortaya çıkan varlık alanı olmak üzere iki kısımdır. Birincisini araştıran ya da konu edinen felsefeye Teorik (nazarî) Felsefe, ikincisine de Pratik (amelî) Felsefe denilmektedir7.

Böylece felsefe iki ana bölüme ayrılmaktadır:

I.Teorik Felsefe (el-Felsefetü'n-Nazariyye): Varlığı insanın fiil ve iradesine bağlı olmayan varlık alanı hakkında kesin bilgi elde etmektir ki, bunda amaç gerçeğe (hak) ulaşmaktır8.

II.Pratik Felsefe (el-Felsefetü'l-Ameliyye): İnsanın işlerinde ve davranışlarında sağlam bir bilgiye ulaşmasıdır ki, bunda da amaç iyi (hayr) olanı elde etmektir9.

Teorik ve Pratik Felsefe de kendi içlerinde çeşitli alt bilimlere ayrılmaktadır:

Teorik Felsefenin Bölümleri:

A. En aşağıda olmak üzere, Fizik (el-İlmü't-Tabiî-Tabiiyyât),

B. Ortada olmak üzere, Matematik ve Eğitim Bilimleri (el-İlmü'r-Riyâzî-Riyâziyyât),

C. En üstte olmak üzere, Metafizik (el-İlmü'l-İlâhî-İlâhiyyât)10.

Pratik Felsefenin Bölümleri:

A. İnsanın şahsını-şahsiyetini inceleyen Ahlâk Bilmi (el-İlmü'l-Ahlâk),

B. İnsanın kendisi, eşi ve çocukları arasındaki ilişkileri inceleyen Ev Yönetimi (et-Tedbîru'l-Menzile),

C. Toplumsal ilişkileri, devlet yönetimin inceleyen Siyaset Bilmi (el-İlmü's-Siyase - et-Tedbîru'l-Medine)11.

İbn Sina, felsefenin teorik ve pratik bölümlerinin üçlü tasnifinden sonra pratik felsefeyi artık inceleme konusu yapmaz ve tamamen teorik felsefenin bölümlerini ortaya koymaya yönelir. Teorik felsefeye ait her bir bilim dalı da kendi içlerinde temel (asıl) bilimler (ya da bölümler) ve yan (furu') bilimler olmak üzere ikili bir çerçevede ele alınmaktadır. Sınıflama en aşağı olan fizikten başlayarak metafiziğe kadar çıkmaktadır.

A.Fiziğin Temel Bilimleri

1. Bütün doğal cisimlerde ortak olan madde, suret, sonlu, sonsuz, hareket, hareketli ve durağan cisimlerin ilişkisi vs. gibi konuları inceleyen Genel Fizik (Kitabu'l-Kiyan).

2. Gökyüzü ve gökyüzünde bulunan unsurlardan, bunların doğasından ve hareketlerinden bahseden Genel Meteoroloji (Kitabu's-Sema ve'l-Alem).

3. Fizik alandaki oluş ve bozuluştan, ilk yersel cisimlerden, gök cisimlerinin fizik alana olan etkilerinden bahseden Yer Meteorolojisi (Kitabu'l-Kevn ve'l-Fesad).

4. Yağmur, şimşek, deprem, gök gürültüsü, gökkuşağı, rüzgar, denizler ve dağlar gibi oluşumlar ve bunlar üzerindeki göksel etkileri inceleyen Gök Meteorolojisi (Asaru'l-Ulviyye kitabının ilk üç makalesi).

5. Madenleri inceleyen Mineroloji (Asaru'l-Ulviyye kitabının dördüncü bölümü ya da Kitabu'l-Meadin).

6. Bitkileri konu edinen Botanik (Kitabu'n-Nebât).

7. Hayvanları inceleyen Zooloji (Kitabu'l-Hayvân).

8. Nefsin mahiyeti, hayvanî (duyusal) ve insanî (akılsal) bilgi yetileri, nefs-beden ilişkisi kısaca bitki, hayvan ve insan nefslerini inceleyen Psikoloji (Kitabu'n-Nefs)12.

B.Fiziğin Yan Bilimleri

1. İnsanın vücudu, durumları, sağlık ve hastalık, hastalığın tedavisi ve sıhhatin korunması gibi konulardan bahseden Tıp Bilmi.

2. Yıldızların yapısı, şekilleri, birbirleri arasındaki ilişkileri, burçlar, ve bütün bunların yeryüzüne olan etkilerini inceleyen Yıldızlar ve Burçlar Bilmi-Astroloji (el-İlmu'n-Nücûm).

3. Ahlâk ve bireyin yaratılışı arasındaki ilişkiyi inceleyen Feraset Bilmi (el-İlmu'l-Feraset).

4. Rüya yorumunu konu edinen Rüya Tabiri Bilmi (el-İlmu't-Ta'bîr).

5. Göksel güçlerden yararlanarak yersel garip birtakım oluşumları meydana getirmeyi konu edinen Tılsım-Büyü Bilmi (el-İlmu't-Tılsimât).

6. Yersel oluşumlardan yararlanarak birtakım garip olayları inceleyen Nirinciyât Bilmi (el-İlmu'n-Nirinciyât).

7. Yersel madenlerle yeni bazı madenler elde etmeyi konu edinen Kimya Bilmi (el-İlmu'l-Kimyâ)13.

B.Eğitim Bilimleri ve Matematiğin Temel Bilimleri

1. Sayılardan ve bunların birbirleriyle olan ilişkilerinden bahseden Aritmetik (el-İlmu'l-Aded).

2. Çizgi, yüzey ve şekil ile bunlar arasındaki ilişkileri konu edinen Geometri (el-İlmu'l-Hendese).

3. Gök cisimleri, bunların şekilleri ve hareketlerini inceleyen Astronomi (el-İlmu'l-Hey'e).

4. Melodi ve ritmi konu edinen Müzik (el-İlmu'l-Musiki)14.

B.Eğitim Bilimleri ve Matematiğin Yan Bilimleri

Eğitim bilimleri ve matematiğin yan bilimleri, temel bilimler dikkate alınarak belirlenmektedir. Buna göre:

1. Aritmetiğin Yan Bilimleri

a.Toplama

b.Çıkarma

c.Cebir

d.Logaritma (el-Mukabele)

2.Geometrinin Yan Bilimleri

a.Jeodeji-Yüzölçümü (İlmu'l-Mesâha)

b.Hacim bilgisi

c.Ağırlık ve tartı -teraziller

d.Trigonometri (İlmu'l-Mevâzîn)

e.Hassas araçlar bilmi (İlmu'l-Âlâti'l-Cüziyye)

f.Aynalar bilmi (İlmu'l-Menâzir)

g.Sıvıların hareketi bilmi.

3.Astronominin Yan Bilimleri

a.Astronomik çizelgeler-Gözlem listeleri (Zîcât)

b.Takvim bilmi

4.Müziğin yan bilmi de çeşitli müzik aletlerini konu edinmektedir15.

A.Metafiziğin Temel Bilimleri

1. Birinci bölüm ki, illet, malul, kuvve, zıtlık, aykırılık, uygunluk, çokluk, birlik gibi varlığa ait genel kavramlardan bahseder.

2. İkinci bölüm ki, mantık, matematik ve fizik bilimlerinde olduğu gibi ilke ve metotlardarı konu edinmektedir.

3. Üçüncü bölümde Tanrı'nın varlığı, birliği, sıfatları vs. gibi konular ele alınmaktadır.

4. Dördüncü bölüm ki, birinci ve ikinci ruhânî cevherlerin ispatlanması ve onların özelliklerini incelemektedir.

5. Beşinci ve son bölümde Tanrı ve alem arasında kozmolojik ve epistemolojik açıdan aracılık yapan cevherlerin görevleri incelenmektedir16.

B.Metafiziğin Yan Bilimleri

1. Vahiy, vahyin verilmesi, vahyi veren ruhânî cevherler, meleğin işitilmesi ve görülmesi, mucize, keramet, ilham ve nübüvvetten bahseden bilimler (Profetoloji)

2. Nefsin bedenden ayrıldıktan sonraki durumu, nefsin bekası, sevap, ceza kısaca ahiret hayatından bahseden Eskatoloji (İlmu'l-Meâd)17.
Logged
Sayfa: [1]   Yukarı git
Yazdır
Gitmek istediğiniz yer: