Zehirli Amerikan Pantolonu

Kâr iştihası öylesine kör ediyor ki tüketicilerin de işçilerin sağlığı da hesap dışı bir ayrıntıdan ibaret kalıyor. "Melamin" içeren gıda haberini hepiniz okumuşsunuzdur. Güneydoğu’dan kamyonetlere tıkabasa doldurularak pamuk ya da fındık toplamaya götürülen kadın-erkek-çocuk tarım işçilerinin maruz kaldıklarına "trafik kazası" demek yeterli mi? Tuzla tersanelerini unutmadım elbette. Her 6 dakikada bir iş kazası, her 6 saatte bir ise bir işçisinin hayatını kaybettiği Türkiye’de her 2,5 saatte 1 işçi iş göremez hale geliyor. Yani bu konuya ne kadar çok yer ayırsak az aslında.

Ya "kot pantolonların" moda için beyazlatılması sürecinde yaşananlar? Dünyada makinelerle yapılan kotu beyazlatma-eskitme işi için el emeğinin tercih edilmesi ağır hastalıklara yol açıyor. İstanbul’da Küçükköy, İkitelli, Sultançiftliği, Halkalı, Alibeyköy gibi semtlerde böyle atölyeler var. Kot eskitmek için kullanılan kum zayii olmasın diye her yeri itina ile kapatılan temiz hava ile bütün ilişkisi kopartılan bu işyerlerinde insanlar 12 saat ve daha uzun saatler boyunca çalıştırılıyorlar. Çoğu genç bunların. 15 ile 25 yaş arası. İşsizliğin bu kadar tehlikeli boyutlarda olduğu Türkiye’de eminim hiç biri "sağlık" sorunlarını hesaba katmıyordur.

İşçilerde görülen hastalıklardan biri silikozis. Dr. Figen Arslan hastalığın, solunan tozların akciğerde kristalleşerek sertleşmesiyle oluştuğunu ve bir süre sonra nefes almayı engellediğini söyleyerek kullanılan bez maskelerin tozun solunmasını önlemediğini belirtiyor. Uzmanlar iş bırakılsa da hastalığın ilerlediğini ve tedavisinin olmadığını vurguluyorlar.

Kot kumlama işi yurt dışında yasak. Avrupa'da üretilen kotlar, üreticileri "makine" maliyetini fazla bulduğunda ise Türkiye'ye kumlamaya gönderilip tekrar Avrupa'ya götürülüyor. Geçtiğimiz haftalarda Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, kot taşlama işinde çalışan işçilerin meslek hastalıklarına yakalanmalarına ilişkin haberleri ihbar kabul ederek, kaydı olmayan iş yerleriyle ilgili denetim yapmak üzere müfettiş görevlendirdi. Ancak bu görevlendirme "haberi" önceden ilgili yerlere "uçurulmuş" besbelli. Zira müfettişler, "merdiven altı" tabir edilen kayıt dışı iş yerlerine gittiklerinde adreslerinde bulunamadı.

Prof. Dr. Zeki Kılıçaslan, kayıt dışı atölyelerin kaçak çalıştığını hatırlatarak "adreslerin bulunamamasını" şu sözlerle yorumluyor: "Eski sistemle çalışan atölyelerin çoğu kapandı zaten, kalanlar da gündüz çalışmıyor. Gece kaçak çalışanlar var. Teftişle bulunmaması çok normal."

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Faruk Çelik’in konuyla ilgili açıklaması zaten bu yüzden hazin. Özellikle kot taşlama işinde ölümcül slikozis hastalığının pençesinde çalışan kot taşlama işçilerinin kayıtdışı çalıştığını da itiraf ederek, bu alandaki meslek hastalığıyla ilgili resmi kayıt olmadığını söylüyor. Tamamı kayıtdışı olan Türkiye'deki kumlama atölyesi sayısının bin civarında olduğu tahmin ediliyor.

Çalışma Bakanlığı İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü, İstanbul Meslek Hastalıkları Hastanesi ve Bursa Verem Savaş Derneği, "Kot Kumlama Yapılan İşyerlerinde Çalışanların Çalışma Koşulları ve Silikoz Sıklığını Araştırma Ortak Projesi" ise 15 işyerinde kontrole tabi tutulan 93 işçinin yüzde 38.8’inde toza bağlı bir akciğer hastalığı saptandı. Öte yandan Bingöl’ün Karlıova ilçesinin, 300 haneli Taşlıcay Köyü’nde 100 kişinin bu hastalığa yakalandığı yani neredeyse her evde bir silikozis hastası olduğunu ifade eden haberler de yayınlanıyor. Uzmanlar hükümetin basın yoluyla bir duyuru yaparak, kot kumlama işinde şimdiye kadar çalışmış herkesin, şikâyeti olsun olmasın bir merkeze başvurmasının sağlayarak kontrolden geçmesi gerektiğini söylüyor. Acaba bu tavsiyenin "gereği" yapılacak mı? Nedense karamsarım.

Çalışma hayatıyla ilgili tek sorun bu değil elbette. Ancak bütün hakkında fikir verdiği için anlamlı. 50 YTL'lik iş güvenliği maliyetini göze alamamanın bedeli her gün daha da büyüyor.